Dag 7 - Operatie Noah

Het afdammen van de Zambezi en het ontstaan van het meer noopten niet alleen de bewoners te verhuizen maar het impacteerde ook het leefgebied van duizenden dieren. Een grootschalige operatie werd opgezet onder de naam ‘Operation Noah’, misschien niet bijster origineel ... Na het afdammen van de rivier, rees het water gestaag in de loop der jaren. Het water steeg, heuvels werden eilanden en de savanne verdronk in het meer. Bossen veranderden in versteende bomen. Bij het plannen van de afdamming werd wel rekening gehouden met de verhuis van de Tonga, maar de dieren anderzijds werden schaamtelijk over het hoofd gezien. Dieren probeerden zich te redden door zich naar hogergelegen gebieden te begeven, maar kwamen dikwijls vast te zitten op deze pas gevormde eilanden. Daar vielen ze dan ten prooi aan verhongering, aan aanwezige roofdieren of aan verdrinking. Toen er veel media-aandacht uitging naar de bijzonder moeilijke situatie van de dieren, werd eindelijk een plan uitgedacht, vier jaar na de voltooiing van de dam. De overheid van zowel Zambia als Zimbabwe zette operatie Noah in werking. Met behulp van de rangers van beide landen, spoorzoekers en een hele hoop vrijwilligers uitgerust met kleine bootjes en netten waarin de dieren gevangen konden worden, ging operatie Noah van start. De reddingsoperatie was natuurlijk een complex en gevaarlijk gegeven en niet alle dieren konden gered worden. Zesduizend exemplaren werden gered, maar vele duizenden meer stierven uiteindelijk. Onder die geredde savannebewoners bevonden zich een kleine tweeduizend impala’s, tweehonderd buffels, een toch wel bewonderenswaardige drieënveertig neushoorns, drieëntwintig olifanten en een dozijn leeuwen. Sommige dieren waren iets eenvoudiger te verhuizen dan anderen. Voor antilopesoorten ging dit nog vrij makkelijk, neushoorns daarentegen moesten licht verdoofd worden om een verhuis enigszins mogelijk te maken.

De nakomelingen van die geredde dieren uit de jaren vijftig en zestig grazen en jagen vandaag de dag  voor een groot deel langs de oevers van het Kariba-meer. Tijdens onze cruise maken we elke ochtend en avond een tochtje met de tenderboten om die ondiepere oevers en inhammen van het meer te verkennen. Vooral aanwezig langs die oevers zijn de visarenden die hier overvloedig aanwezig zijn, maar ook bijeneters en een grote verscheidenheid aan ijsvogels. Het lijkt wel of elk mogelijke vogel die in Afrika voorkomt, zich hier ophoudt. Een verloren gelopen zebra komt voorzichtig van achter een struik piepen en hele kuddes impala’s, nog steeds de McDonalds van de jungle, eten hun buikje vol met het groen, nu het regenseizoen al enkele weken achter ons ligt. Voorzichtig sluipen ze naar het water voor een deugddoend slokje. In het water zelf liggen de krokodillen zo waarlijk meesterlijk gecamoufleerd. Hier en daar liggen hun uitpuilende ogen en schubben net boven de waterlijn. Instinctief denk ik aan een handtas of mijn armband in krokodillenleer, maar hoe gevaarlijk ze er nu ook uitzien, het is hier dat deze dieren horen en niet in het uitstalraam van één of ander luxemerk. Hier als roofdier in hun natuurlijke habitat, voor ons om te bewonderen en om angst in te boezemen bij hun prooien, in een omgeving waar het recht van de sterkste telt. Wat er nog in dat water zit is tilapia, de vis waar de Tonga bevolking vooral op vist. Ook wij krijgen de kans om vanop onze tender in één van die prachtige inhammen wat vis aan de haak te slaan. Vissen zelf is niet echt aan mij besteed. Handig met een hengel ben ik niet maar ik ben mee om te genieten van de omgeving : de savanne die zich voor ons uitstrekt met groen en bomen om voor schaduw te zorgen. En misschien hebben we wel geluk en zien we iets meer dan een visje aan de haak. De zon staat recht aan de hemel, als ik in de verte iets ontwaar. Terwijl de hengels uitgeworpen zijn, de lijnen met aas in het water liggen en een eerste visje uit het water wordt gehesen, duikt vanuit de bossen een kudde olifanten van welgeteld zestien stuks op voor ons. Moeders, tantes en kinderen zijn op stap en vooral op zoek naar verfrissing. Die vinden ze hier natuurlijk. Olifanten blijven wat grootte betreft, het meest indrukwekkende dier. Een mastodont waar een roofdier amper vat op heeft, een sociale structuur waar vrouwen aan de macht zijn en mannen worden verstoten. Met hun lange slurf slurpen ze het frisse water op. Een volwassen dier heeft, geloof of het of niet, tweehonderd spieren in die slurf zitten waar ze ook waarempel twintig liter water in kunnen ophouden. Niet alleen indrukwekkend in grootte dus. Olifanten zijn planteneters en met die sterke slurf trekken ze ook vruchten en bladeren van bomen om het knorren van de magen te stillen. Een olifant wordt gemiddeld vijfenzestig jaar, hoogbejaard voor de dierenwereld. Wij mensen wisselen één keer ons gebit als we onze melktanden inwisselen voor een volwassen exemplaar. Ook al eten olifanten vegetarisch en dus ook gezond, ze wisselen in een leven maar liefst zes maal van tanden. En nog is dat niet genoeg. Immers als ook het zesde exemplaar dreigt te verslijten, kunnen ze nog enkel malse vegetatie eten. En als ook dat niet meer lukt, eindigt een hopelijk mooi en een goed geleefd leven op de savanne.

Het Karibameer stelt tot nu toe absoluut niet teleur.

Wat ook niet teleur stelt, is het Matusadona National Park, dat zich bevindt op de zuidelijke oever van het meer. Heel wat van de dieren die gered werden tijdens Operatie Noah, vonden hier een nieuwe thuis. We worden al meteen verwelkomd door springende impala’s. Ook al lijken ze een hapklaar brokje, net als elk dier, hoe zwak ze misschien ook lijken om te overleven in de meedogenloze jungle, beschikken ze over een troef om de vijand te vlug af te zijn :  hun fantastisch springvermogen, waarbij ze menig roofdier verschalken. Dat springen demonstreren ze uitvoerig voor ons. Sierlijk en elegant gaan eerst de voorste hoeven de lucht in, gevolgd door de achtersten. In de vluchtfase liggen ze perfect horizontaal met alle poten gestrekt. Op de olympische Spelen in de discipline gymnastiek verdient dit onderdeel zonder meer een topscore. Ook al zijn ze misschien de meest elegante dieren (al is het een nek aan nek race met de giraf), toch zijn we voor meer gekomen. Nog ééntje van de Big Five zou welgekomen zijn. Mijn liefde voor Zimbabwe en waarom ik het authentiek Afrika noem, komt vooral tot uiting in de game drives. Geen walkie talkies, geen radio contact met anderen, het is de ranger die op basis van zijn kennis, spoorzoeken, geuren, de stand van de wind en dat aangevuld met puur instinct, op zoek gaat voor ons naar de koning van de jungle. En die vinden we ook, al reden we er in eerste instantie voorbij. Zo gecamoufleerd liggen ze langs de kant van de weg. We krijgen er zelfs twee voor de prijs van één. Een mannetje en een vrouwtje zoeken wat verkoeling in de schaduw van het struikgewas. Een leeuw behoort tot de katachtigen en ook al is hij een uit de kluiten gewassen kat, de overeenkomsten met de eenvoudige huiskat liggen zo voor het grijpen. Eerst en vooral zijn ze redelijk lui. Ze slapen de meeste uren van de dag (vooral als het warm is) en zijn enkel wakker te krijgen om op zoek te gaan naar een avondmaal. En zelfs tijdens de jacht (die nota bene vooral door de vrouwtjes wordt gedaan aangezien deze lichter, wendbaarder én sneller zijn), mag de inspanning niet al te groot zijn. Er wordt eerst gewikt en gewogen wanneer een mogelijk prooi in het vizier komt. Een leeuw(in) kan een sprintje op topsnelheid (zo’n 80km/uur)  maar enkele seconden volhouden, dus de berekening vooraf moet kloppen. Als de kill niet kan gebeuren in dit tijdsbestek, houdt de leeuw het liever voor bekeken. De leeuw is dan ook een sprinter, geen langeafstandsloper. De leeuwin mag dan de broek aan hebben in het huishouden, ze doet ook het gezegde ‘als een leeuwin voor je kinderen vechten’ alle eer aan. Van alle dieren is ze waarschijnlijk zelfs de meest toegewijde moeder. Ze beschermt haar cubs als geen en ander en gaat daarin zelfs ogenschijnlijk ver. Een leeuw is voor een andere roedel de grootste vijand, vooral dan voor de welpjes die hij zal proberen te vernietigen. Hij probeert de roedel te infiltreren waarbij de leeuwin de welpjes niet alleen zal verstoppen, maar ze zal de leeuw ook proberen te verleiden door seks met hem te hebben. De natuur zorgt er trouwens voor dat het vrouwtje op dat moment niet zwanger kan worden. Het mannetje zet zijn zoektocht naar de kleintjes dan ook stil. Immers als een vrouwtje bereid is, betekent dit meestal dat ze geen jongen heeft.

Het koppeltje leeuwen dat we hier zien zijn duidelijk nog in de verliefdheidsfase of al op huwelijksreis. Wat het ook is, de liefde is duidelijk groot. Ze liggen eerst liefdevol naast elkaar nog een siësta te houden, maar bij het wakker worden zit de leeuw al meteen vol vuur, maar dat is buiten zijn partner gerekend. Zelfs een liefdevolle blik kan haar niet overhalen, rust is heilig. Maar de aanhouder wint. Bij een zoveelste poging is het toch raak. Lang duurt de sessie niet, tien seconden later is het alweer voorbij. Maar niet voor lang, want een leeuw staat een kwartier later al terug paraat. En zo gaat het maar door… tot de zwangerschap een feit is. Een zwangerschap die trouwens slechts vier maanden duurt, kort dus wat de regel is voor de meeste roofdieren. Toch wel iets om jaloers op te zijn. Dit is National Geographic op zijn best hier in Matusadona NP. Wat een mooie manier om ons bezoek af te sluiten.

Maar de dag is nog niet voorbij want Afrika kent de mooiste zonsondergangen ter wereld. Met een glaasje in de hand, genieten we van de zon die langzaam zakt tot de schemering en uiteindelijk de nacht hun intrede doen. De verdronken of versteende bomen die na tientallen jaren nog steeds overeind staan en als eeuwige wachters waken over het meer, geven een soort magische omkadering waarbij de zon in de bomen lijkt te zakken.

Magische bomen, een magische meer, maar vooral een magische dag…