Dag 2 – Het voormalige Rhodesië

Toen in 1867 diamant werd gevonden in zuidelijk Afrika, kwamen tal van Europese immigranten hierop af. Op korte tijd werd dit een ware industrie. Er werden grote investeringen gedaan in mijnbouw, machines en spoorlijnen. Cecil Rhodes was één van die investeerders en maakte fortuin in de diamantindustrie als één van de stichters van de De Beers Consolidated Mining Company, een bedrijf dat maar liefst negentig percent van de diamanthandel wereldwijd beheerste.

Cecil Rhodes droomde groots. Als zakenman en politicus wonende in Zuid-Afrika, droomde hij ervan een spoorweg aan te leggen dat de zuidelijke punt met de noordelijke punt van Afrika zou verbinden, meer specifiek, een spoorweg tussen Kaapstad en Caïro, en dat liefst over Brits grondgebied. In de late jaren 1800 toen de koloniale machten neerstreken in Afrika en de strijd om het zwarte continent begon tussen Europese landen, zag Cecil Rhodes de mogelijkheid  de ontbrekende stukjes van de puzzel (lees Brits grondgebied) in te vullen. Hij en zijn British South Africa Company koloniseerden vanaf 1892 grote delen van zuidelijk Afrika. Dankzij een Brits charter kreeg het bedrijf de toestemming de gebieden ten noorden en zuiden van de Zambezi te besturen, belastingen te heffen en een leger te installeren. Die gebieden werden economisch geëxploiteerd (mijnbouw en landbouw) en bestuurd als een zogenaamde ‘bedrijfskolonie’, m.a.w. zijn bedrijf mocht dit gebied besturen alsof het een staat was.  De kolonisten begonnen deze gebieden Rhodesië te noemen, naar … Cecil Rhodes. Ten noorden van de Zambezi werd dit specifiek Noord-Rhodesië genoemd, ten zuiden Zuid-Rhodesië. Vanaf de jaren twintig kwamen beide gebieden onder Brits bestuur als kroonkolonies na een stemming onder de kolonisten en kreeg het vanaf dan een eigen parlement. Vanaf 1953 tot 1963 vormden beide Rhodesië’s en Nyasaland de Federatie van ‘Rhodesië en Nyasaland’. Toen deze federatie later werd ontbonden werd Noord-Rhodesië onafhankelijk als Zambia en Nyasaland als Malawi. Het Verenigd Koninkrijk wilde ook Zuid-Rhodesië onafhankelijk laten worden maar dan wel onder zwart bestuur maar daar ging de plaatselijke regering niet mee akkoord. Die laatste riepen eenzijdig de onafhankelijkheid uit als Rhodesië. Dat gebeurde in 1965. Deze onafhankelijkheid werd internationaal niet erkend en er volgden zelfs sancties. Pas in 1979 na een overeenkomst én verkiezingen, ging het land verder als Zimbabwe. Die onafhankelijkheid kwam er onder de bezielende leiding van ene Robert Mugabe. Hij won de eerste vrije verkiezingen en werd zo de eerste premier en later president. Hij werd geprezen voor zijn inzet voor onderwijs en gezondheidszorg en voor toenadering met de blanke minderheid. Maar vanaf het midden van de jaren tachtig werd zijn beleid anders. De bevrijder en volksheld werd een autoritair leider. Hij gaf opdracht tot een gewelddadige campagne tegen vermeende dissidenten waarbij duizenden mensen werden gedood. Later schafte hij ook de functie van premier af en werd zo de president. Hierdoor consolideerde hij de absolute macht, schakelde de oppositie uit en voerde een repressief regime. En toen maakte hij een kapitale fout. Hij startte met de onteigeningen van blanke boerderijen om die in handen te geven van de zwarten. Dit zogenaamde Landreform programma had catastrofale gevolgen. Het land werd immers afgepakt van zeer ervaren blanke boeren maar de zwarte bevolking wist niet hoe ze het land moesten bewerken met zware gevolgen. Het leidde immers tot een slechte oogst en dus weinig tot geen voedsel met als gevolg hoge voedselprijzen. Hierdoor stortte de economie in en later ook het financieel systeem door de opdracht die Mugabe gaf tot het bijdrukken van geld zonder een tegenwaarde in goudreserve en dat vooral om voldoende fondsen te hebben om een militaire operatie in Congo te kunnen financieren. Op deze manier kreeg Zimbabwe te maken met een duizelingwekkende hyperinflatie. Het land ging failliet, de lokale munt was niks meer waard en het land dook regelrecht de afgrond in. Nu nog draagt het land de gevolgen van die beslissing. Zimbabwe behoort immers tot de armste landen ter wereld met een bevolking die voor negentig procent werkloos is.

De doodsteek voor het leiderschap van Mugabe was echter niet dit economisch debacle, maar wel het feit dat hij probeerde zijn vrouw Grace aan te stellen als opvolger. De militairen kwamen in actie en dit leidde tot het ontslag van Mugabe in 2017 na zevenendertig jaar aan de macht te zijn geweest.

Hij werd opgevolgd door Emmerson Mnangagwa, die fungeerde als vicepresident onder Mugabe. De nieuwe president won nadien de verkiezingen in zowel in 2018 en 2023 maar hier moet de kanttekening bij dat er bij beide verkiezingen onregelmatigheden zouden zijn vastgesteld. Bovendien tekende Mnangagwa dit jaar nog een controversiële grondwetswijziging die de presidentsverkiezingen afschaft en de ambtstermijn verlengt van vijf naar zeven jaar. Maar vooral de verlenging van zijn eigen termijn tot 2030 zorgt voor heel wat beroering. Alhoewel de Zimbabwanen na het aftreden van Mugabe in de straten dansten, wordt zijn opvolger nu nog als erger gekwalificeerd en is er zelfs heimwee naar de Mugabe jaren. Hoe het kan verkeren. In elk geval is er nog steeds geen politieke en economische stabiliteit in het land.

En oh ja, wat die droom van Cecil Rhodes betreft, die spoorweg kwam er niet. Dat had dan vooral te maken bijvoorbeeld met andere Europese koloniale machten die kolonies hadden in gebieden waarover het traject zou lopen en die de aanleg blokkeerden. Er waren echter ook plaatselijke geschillen en oorlogen en bovendien was er ook een gebrek aan geld en uiteraard uiteindelijk de onafhankelijkheid van de kolonies. Maar spoorweg of niet, Zimbabwe staat nu toch op de kaart en is verbonden met alle landen van Afrika. Misschien niet per spoorweg, maar wel te land en in de lucht.